Toelichting op de risico's
1. Sociaal Domein: Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor Jeugdzorg en de Wmo. Het risicoprofiel van het sociaal domein is hoog. De belangrijkste ontwikkelingen die gevolgen hebben voor het risicoprofiel:
Het financiële risicoprofiel van de jeugdzorg blijft hoog. De kosten van de tweedelijns jeugdzorg zijn de afgelopen jaren sterk gestegen en de eerste voortgangsrapportage 2026 van Jeugdhulpregio JeugdFV laat zien dat deze ontwikkeling zich heeft voortgezet. Voor Veenendaal bedraagt de actuele prognose voor 2026 circa € 38,5 miljoen. Dit is een stijging van circa € 3,6 miljoen ten opzichte van 2025, toen de uitgaven circa € 34,9 miljoen bedroegen.
Van de kostenstijging wordt circa € 1,8 miljoen veroorzaakt door de indexatie van 5,1%. Daarnaast neemt de intensiteit van de ingezette jeugdhulp toe. Dit duidt erop dat de stijgende uitgaven vooral worden veroorzaakt door hogere kosten per jeugdige en de inzet van zwaardere of intensievere vormen van jeugdhulp.
Voor de Programmabegroting 2027 wordt het eerder vastgestelde uitgangspunt voortgezet dat het beschikbare budget voor jeugdzorg taakstellend wordt geraamd. In 2027 is circa € 32,0 miljoen beschikbaar tegenover een actuele uitgavenprognose van circa € 38,5 miljoen. Daarmee bedraagt de financiële opgave circa € 6,5 miljoen. Vanaf 2028 daalt het beschikbare budget naar circa € 29,0 miljoen, waardoor de opgave op basis van de huidige kostenprognose oploopt tot circa € 9,5 miljoen per jaar.
Om deze opgave terug te brengen wordt uitvoering gegeven aan het programma Grenzen aan onze jeugdzorg. De huidige projecten moeten binnen maximaal drie jaar leiden tot een structurele besparing van circa € 4,6 miljoen. De eerste financiële effecten worden vanaf 2027 verwacht. Op dit moment is echter nog onvoldoende zeker in welk tempo deze besparingen daadwerkelijk worden gerealiseerd en of het volledige bedrag wordt behaald. Daarnaast bestaat het risico dat gerealiseerde besparingen geheel of gedeeltelijk worden tenietgedaan door verdere autonome kostenontwikkeling. Om die reden wordt voor het maximale risicoprofiel vooralsnog uitgegaan van het volledige verschil tussen de actuele kostenprognose en het beschikbare budget.
Vanaf 2028 bestaat daarnaast een risico van € 0,9 miljoen vanwege het mogelijk niet ontvangen van de in de begroting geraamde aanvullende Rijksvergoeding. Daarmee bedraagt het maximale bruto financiële risico € 6,5 miljoen in 2027 en € 10,4 miljoen vanaf 2028. Begin 2027 brengt de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd een zwaarwegend advies uit over de verhouding tussen de gemeentelijke kosten en de beschikbare Rijksmiddelen. Dit kan aanleiding geven tot een aanpassing van het landelijke financiële kader, maar de financiële gevolgen hiervan kunnen op dit moment nog niet betrouwbaar worden geraamd.
De ontwikkeling van de uitgaven en de financiële effecten van de ingezette maatregelen worden gedurende 2027 nauwgezet gevolgd.
Het risicobedrag vanuit de uitgavenkant is hiermee berekend op € 6.5 miljoen voor 2027 en € 10,4 miljoen voor 2028. Het risico voor de WMO wordt geraamd op € 0,5 miljoen structureel. Totaal bedraagt het risico voor het sociaal domein in 2027 € 7,0 miljoen.
2. Bij omvangrijke projecten, zoals de realisatie van Integrale Kindcentra (IKC), culturele voorzieningen zoals het theater, infrastructurele werken op het gebied van grond-, weg- en waterbouw, alsmede onderhoudswerkzaamheden, wordt in de kostenraming doorgaans een indexering toegepast. In de praktijk blijkt deze indexering, mede als gevolg van externe factoren zoals geopolitieke ontwikkelingen en het tekort aan grondstoffen, regelmatig onvoldoende te zijn. Dit kan in de uitvoerende fase leiden tot aanzienlijke meerkosten waarvoor in de oorspronkelijke begroting geen voorziening is getroffen.
3. Renteontwikkeling
Op dit moment is de onzekerheid over de toekomstige economische ontwikkeling erg groot. Dit is het gevolg van de geopolitieke spanningen die van steeds grotere invloed zijn op de economie. Met het oog hierop loopt de gemeente voor het aantrekken van nieuwe leningen een behoorlijk renterisico.
4. Risico BUIG. Ten behoeve van de bijstandsuitkeringen ontvangen we van het Rijk het BUIG-budget (Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten). Aangezien Veenendaal al langere tijd een zogenaamde ‘voordeelgemeente’ is (we ontvangen meer middelen van het Rijk dan we nodig hebben om de uitkeringen te betalen) is een deel van het BUIG budget een aantal jaren geleden structureel afgeroomd (€ 2 miljoen, omstreeks 10% van het toenmalige BUIG budget).
In de afgelopen jaren bleek het (afgeraamde) budget voldoende om de kosten te dekken. De Voorjaarsraming 2026 van de Nederlandsche Bank verwacht een hogere werkloosheid in 2027. In het geval het aantal bijstandspartijen verder toeneemt ontstaat een nadeel ten opzichte van het in onze begroting beschikbare budget. Gemeenten kunnen -onder voorwaarden- in aanmerking komen voor een zogenaamde vangnetregeling van het Rijk. Dit is pas mogelijk wanneer de kosten het beschikbaar gestelde BUIG budget met minimaal 7,5% overschrijden. Gezien het eerder afgeraamde budget betekent dit dat bij een stijging van het aantal bijstandspartijen Veenendaal in eerste instantie zelf aan zet is om tekorten op te vangen.
5. Netcongestie vormt een groeiend probleem. Het belemmert de ontwikkeling van het bedrijfsleven en kan vertraging veroorzaken in de woningbouw wanneer er onvoldoende capaciteit is voor elektriciteitsaansluitingen. Er vindt regelmatig overleg plaats met Stedin en Liander over deze problematiek. Een verzwaring van het elektriciteitsnet op lokaal en regionaal niveau vergt echter veel tijd, terwijl de vraag naar elektriciteit op korte termijn sterk toeneemt. Bij de aanleg van gemeentelijke warmtenetten kunnen hierdoor extra kosten ontstaan voor het nemen van tijdelijke maatregelen totdat er weer voldoende ruimte op het net beschikbaar komt. Uitgegaan wordt van een risico van 0,5 miljoen en een kans van 50% (was 90%).
6. Klimaatrisico: Veenendaal is kwetsbaar voor wateroverlast, hittestress en droogte. Deze risico's kunnen gevolgen hebben voor de gezondheid van inwoners maar ook voor de gemeentelijke gebouwen en infrastructuur. Het risico manifesteert zich eerder dan in het verleden is ingeschat.
7. Fiscale risico's
Bij de toepassing van de belasting - wetgeving (BTW, BCF, Loonheffing (met name WKR) etc.) kunnen verschillen van inzicht en/of interpretatie ontstaan, of kunnen de regels onjuist worden toegepast. Dit kan leiden tot een naheffing van de zijde van de fiscus.
8. Cyberrisico's. Er is een kans dat wij worden geconfronteerd met een cyberincident, zoals een hack, ransomware aanval of inbraak. Wij kunnen dit, ondanks getroffen beheersmaatregelen, niet helemaal voorkomen. De dreigingsbeelden van Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) blijven onverminderd hoog vanuit criminaliteit en ook vanuit statelijke actoren. Onze inzet is bedoeld om de kans dat een cyberincident gebeurt te verminderen en de impact bij een incident te beperken.
9. Risico's IKC's en Theater.
De genoemde projecten bevinden zich momenteel in de voorbereidende fase. In deze fase geldt het beschikbare budget als leidend kader voor de uitvoering. Indien zich risico’s voordoen, dienen de financiële consequenties hiervan binnen het bestaande budget te worden opgevangen. Dit kan bijvoorbeeld door een beroep te doen op de post ‘onvoorzien’. Indien dit niet toereikend is, zal het programma van eisen moeten worden aangepast. Door toepassing van deze beheersmaatregelen wordt ervan uitgegaan dat het netto risico bij deze projecten beperkt is. Om die reden worden zij als pm-post opgenomen. Zie ook risico 2 indexatie.
10. Restrisico's.
In de begroting 2026 is een top 10 van grote risico's opgenomen in de begroting. De kleinere resteren risico's zijn ook in de begroting 2026 niet gepresenteerd maar hebben wel invloed op de hoogte van het risicobedrag. Om 2025, 2026 en 2027 te kunnen vergelijken is berekend wat de invloed van de restrisico's in 2025 was. Dit bedrag is toegevoegd aan het risicobedrag 2026 en 2027. De benadering van deze restrisico’s is voorlopig van aard, aangezien we in 2027 de risicosystematiek herijken.
Berekening Risicobedrag
De berekening van het risicobedrag komt als volgt tot stand. Eerst wordt het effect vermenigvuldigd met de kans. Vervolgens worden de bedragen die hier uitkomen bij elkaar opgeteld.